Εικόνα Σώματος

ΕΙΚΟΝΑ ΣΩΜΑΤΟΣ 

ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ  (1ο μέρος)

Τι είναι η εικόνα σώματος; Είναι αυτό που αποτυπώνει ένας φωτογραφικός φακός; Είναι αυτό που βλέπει κανείς όταν στέκεται μπροστά από έναν καθρέφτη; 

Η εικόνα σώματος είναι ένας όρος που τα τελευταία χρόνια έχει αποτελέσει αντικείμενο έρευνας γιατί έχει συνδεθεί με διατροφικές διαταραχές, ψυχικά προβλήματα και την έννοια της αυτοεκτίμησης. Αφορά την εικόνα που έχει κάποιος για το φυσικό του σώμα, τις αναλογίες του, την εμφάνιση του και τον σεβασμό που διατηρεί για αυτό. Η έννοια λοιπόν της εικόνας σώματος είναι η υποκειμενική αντίληψη που έχει κάποιος για το πως φαίνεται και σύμφωνα με αυτή του την αντίληψη πως συμπεριφέρεται ανάλογα στο σώμα του, ώστε να φτάσει να έχει το “ιδανικό σώμα”.

Η έννοια του ιδανικού σώματος είναι κάτι που έχει αλλάξει με την πάροδο του χρόνου και έχει πολιτισμική χροιά. Άλλο θεωρούνταν ιδανικό ως σώμα στην αρχαία Ελλάδα, άλλο στην μεταπολεμική Ευρώπη και άλλο σήμερα. Αυτή η ιδανική εικόνα μαθαίνεται, διδάσκεται μέσω των πολιτιστικών και κοινωνικών προτύπων και μέσω των μέσων ενημέρωσης. 

Το πως αντιλαμβάνεται κανείς το σώμα του έχει προεκτάσεις συναισθηματικές και ψυχολογικές. Έχει δοθεί μεγάλη σημασία τα τελευταία  ώστε ειδικά τα νεαρά άτομα να οδηγηθούν σε μια υγιή και θετική εικόνα σώματος  και όχι λανθασμένη υιοθετώντας συμπεριφορές και διατροφικές συνήθειες ακραίες, που έχουν άμεσο αντίκτυπο στον ψυχισμό τους. Έχει λοιπόν αποδειχθεί με έρευνες ότι η αρνητική εικόνα που έχει κάποιος για το σώμα του συνδέεται με ψυχικές και διατροφικές διαταραχές, απεναντίας όσο πιο ικανοποιημένος είναι κάποιος με το σώμα του και την εμφάνιση του, τόσο λιγότερες πιθανότητες έχει να εμφανίσει προβλήματα ψυχικής υγείας. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε εφήβους φάνηκε ότι τα κορίτσια είναι εκείνα που συνήθως δεν είναι ικανοποιημένα με την εξωτερική τους εμφάνιση σε σχέση με τα αγόρια με αποτέλεσμα να είναι πιο επιρρεπή σε διατροφικές διαταραχές. 

• Ποιοι είναι οι πιο σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την εικόνα που έχουμε για το σώμα μας 

1. Οικογένεια και φιλικό περιβάλλον

Η οικογένεια και το φιλικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αλληλοεπιδρά το κάθε άτομο επηρεάζουν την εικόνα που έχει το ίδιο για το σώμα του στρεβλώνοντας την. Ο βομβαρδισμός για δίαιτες, οι συζητήσεις για την απώλεια κιλών και η αποστροφή για το πάχος έχουν αντίκτυπο στην αντίληψη του σώματος. Ειδικά στην εφηβεία που το σώμα διαμορφώνεται, οι αλληλεπιδράσεις αυτού του είδους μπορεί να οδηγήσουν σε μια μη ομαλή μετάβαση του ατόμου στην σωματική του ενηλικίωση και να το οδηγήσουν στην υιοθέτηση ακραίων πρακτικών όπως η έντονη και επίμονη φυσική άσκηση, οι εμμονικές δίαιτες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που πολλά άτομα με στρεβλωμένη εικόνα σώματος  οδηγούνται στην αφαγία, την βουλιμία και την ανορεξία. Σε ψυχικό επίπεδο μπορεί να οδηγήσει το άτομο στην κατάθλιψη, στην ανάπτυξη αισθημάτων απόρριψης και να το οδηγήσει στην κοινωνική απομόνωση.

2. ΜΜΕ -SOCIAL MEDIA

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, εφημερίδες, τηλεόραση, περιοδικά καθώς και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν την δύναμη της δημιουργίας προτύπων. Με αποτέλεσμα το κοινωνικά αποδεκτό πρότυπο γυναίκας είναι εκείνο της λεπτής με τέλειες αναλογίες. Αυτό λοιπόν είναι το αρεστό, το ελκυστικό, το αποδεκτό, το ιδανικό και με αυτές τις αναλογίες συνδέουν την επιτυχία, την ευτυχία, την επαγγελματική καταξίωση και τις επιτυχημένες ερωτικές σχέσεις. Για τους άνδρες αποτελεί πρότυπο η προβολή του αδύνατου γυμνασμένου και γραμμωμένου σώματος. 

Από έρευνες έχει αποδειχθεί ότι το γυναικείο φύλο δέχεται περισσότερες πιέσεις όσο αφορά την εικόνα σώματος από το ανδρικό. Από την εφηβεία ακόμα οι γυναίκες δίνουν περισσότερη αξία στην εμφάνιση τους σε σχέση με τους άνδρες και έχουν την τάση να βλέπουν τον εαυτό τους μέσα από τα μάτια των άλλων, είτε των φίλων είτε των συντρόφων τους γι’ αυτόν τον λόγο αφιερώνουν κόπο, χρόνο και χρήματα ώστε να αγοράσουν καλλυντικά, ρούχα ακόμα και να προβούν σε αισθητικά χειρουργεία. 

3. ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΦΥΛΩΝ

Τα στερεότυπα είναι γενικευμένες απόψεις, αντιλήψεις και εικόνες που έχει μια μεγάλη κοινωνική ομάδα για μια άλλη. Στην περίπτωση της εικόνας σώματος μεταξύ ανδρών και γυναικών υπάρχει η αντίληψη ότι οι άνδρες κρίνονται από την προσωπικότητα τους και τα επιτεύγματα τους, τις ικανότητες τους και την δυναμική τους, από την άλλη οι γυναίκες για την τρυφερότητα τους, την λεπτότητα των τρόπων συμπεριφοράς τους , την ομορφιά και την κομψότητα.

 Αν και τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες για να καταρριφθούν πολλά από τα στερεότυπα που αφορούν τα δύο φύλα, φαίνεται ότι κάποια από αυτά είναι βαθιά ριζωμένα στις αντιλήψεις των ανθρώπων ανεξάρτητα από το φύλο τους, την κοινωνική -οικονομική τους κατάσταση και το επίπεδο μόρφωσης τους. Σύμφωνα με τα στερεότυπα των δυτικών πολιτισμών είναι ότι οι άντρες θα πρέπει να είναι επαγγελματικά πετυχημένοι και οικονομικά εύρωστοι, ενώ στην περίπτωση των γυναικών προβάλλει την εικόνα της γυναίκας που προσέχει το σώμα της ώστε να είναι όμορφη και ελκυστική. Συμπερασματικά θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι το γυναικείο φύλο έχει ως στερεότυπο την κατάκτηση της ομορφιάς  και αυτή πρέπει να κυνηγά και να επιδιώκει, πράγμα που οδήγησε πολλές γυναίκες να έχουν λανθασμένη εικόνα για το σώμα τους και τις παρώθησε   να προσπαθήσουν να το αλλάξουν με ακραίους τρόπους.

Δυστυχώς τα στερεότυπα περνούν από γενιά σε γενιά και τα σημερινά παιδιά  μεγαλώνουν με τέτοιου είδους αντιλήψεις οι οποίες ανατροφοδοτούνται μέσα στην οικογένεια, μέσα από τα μέσα ενημέρωσης και από τα μέσα δικτύωσης , δημιουργώντας μια λανθασμένη άποψη για το πως θα έπρεπε να είναι το σώμα τους. Η προέκταση αυτού είναι και το γεγονός ότι δεν υπάρχει ανοχή και αποδοχή σε ανθρώπους που το σώμα τους αποκλίνει από το ιδανικό. 

• Τι είναι η θετική εικόνα σώματος ; 

Η εικόνα που έχει κάποιος για το σώμα του παίρνει θετικό πρόσημο όταν του δημιουργεί θετικά συναισθήματα. Αναλυτικότερα, όταν κάποιος νιώθει σεβασμό για το σώμα του και είναι ικανοποιημένος με την εμφάνιση του, είναι φυσικό να έχει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση. Η αυτοεκτίμηση διαδραματίζει μεγάλο ρόλο για την ανθρώπινη προσωπικότητα και κατ’ επέκταση για την αυτό αντίληψη γιατί όταν είναι σε υψηλά επίπεδα  το άτομο γνωρίζει την αξία του και δεν επηρεάζεται από αρνητικές κριτικές, αλλά τις βλέπει ως ευκαιρίες για βελτίωση, ενώ παράλληλα δέχεται και ανταποδίδει φιλοφρονήσεις.

 Η θετική εικόνα σώματος δεν αναφέρεται στο να βλέπει κάποιος μόνο θετικά τα σημεία του σώματος του ούτε να το υπερδανικεύει, αλλά να το αποδεχθεί όπως είναι, με όλες του τις ατέλειες να το αγαπήσει και να μεριμνήσει για την υγεία του. Τα άτομα που έχουν θετική αυτό-αντίληψη για το σώμα τους κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λειτουργεί εκείνο και δεν αναλώνονται στο κυνήγι προτύπων.

Είναι πολύ σημαντικό από μικρή ηλικία τα παιδιά να διδάσκονται πως να σέβονται και να φροντίζουν το σώμα τους. Θα πρέπει να τους δοθούν σωστά  κίνητρα για να αθλούνται, χωρίς να το θεωρούν υποχρέωση και αγγαρεία. Προκειμένου να αποκτήσει αυτοεκτίμηση ένα μικρό παιδί, θα πρέπει να διδαχθεί τον τρόπο με το οποίο θα μπει στην διαδικασία να φιλτράρει την επίδραση των προτύπων και να βοηθηθεί ώστε να προσδιορίσει το τι είναι σημαντικό και υγιές για το σώμα του. Μελέτες έχουν αναδείξει ότι παιδιά με θετική εικόνα σώματος είναι πιο εξωστρεφή και κοινωνικά, ενώ εξελίσσονται πιο ομαλά και στην ενήλικη ζωή χωρίς να έχουν ανασφάλειες δημιουργώντας πιο αυθεντικές σχέσεις.

– Τι είναι αρνητική εικόνα σώματος ;

Στην αντίθετη πλευρά βρίσκεται η αντίληψη ότι το σώμα δεν είναι όμορφο, αποκλίνει από το ιδανικό, το άτομο αισθάνεται άσχημα με τον εαυτό του και με την εικόνα του. Οι άνθρωποι που έχουν αρνητική εικόνα παραδέχονται οι ίδιοι ότι μισούν το σώμα τους. Η αρνητική αυτή στάση έχει ψυχικό αποτύπωμα που μπορεί να εκδηλωθεί με διατροφικές διαταραχές και ψυχικές νόσους όπως η κατάθλιψη. Έρευνες δείχνουν ότι άτομα τα οποία έχουν αρνητική εικόνα που τους έχει δημιουργηθεί από την παιδική τους ηλικία, τους ακολουθεί και σαν ενήλικες.

Τα παιδιά που φαίνεται να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, συνήθως έχουν και αρνητική αυτό- αντίληψη για το σώμα τους. Γενικά όμως φαίνεται να υπάρχει έντονη σύνδεση μεταξύ αυτοεκτίμησης και εικόνας σώματος, έτσι όταν ένα άτομο έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι ευάλωτο στην κριτική, λόγω ανασφάλειας έχει έντονη επιθυμία να είναι αρεστό και στην περίπτωση του σώματος έχει ανάγκη προκειμένου να νιώθει αποδεκτό, να διατηρεί μια εικόνα ιδανική, για να το πετύχει αυτό καταφεύγει σε οποιοδήποτε μέσο είτε αυτό ονομάζεται εξαντλητική δίαιτα, είτε ανορεξία., είτε βουλιμία. 

Από την άλλη έχει παρατηρηθεί ότι τα άτομα με αρνητική εικόνα σώματος είναι πιο ντροπαλά και πιο απομονωμένα κοινωνικά γιατί βιώνουν αισθήματα κατωτερότητας και έντονου άγχους. Οι άνθρωποι που έχουν αρνητική εικόνα σώματος είναι περισσότερο επιρρεπείς στις διατροφικές διαταραχές και πολλές φορές θέτουν την υγεία τους σε κίνδυνο.

Συντάκτρια Άρθρου

Άννα Αργυρίου

Wakeup News 2