Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός μεταξύ των μαθητών είναι ένα σύνθετο φαινόμενο και στην εκδήλωσή του συμβάλλει η αλληλεπίδραση ατομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Πιο συγκεκριμένα, ρόλο παίζουν τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, τα χαρακτηριστικά του οικογενειακού περιβάλλοντος, το σχολικό περιβάλλον, το ψυχολογικό κλίμα του σχολείου, οι πολιτικές του εκπαιδευτικού συστήματος, οι στάσεις των παιδιών, των γονέων και των εκπαιδευτικών απέναντι στη βία, ο τρόπος προβολής της βίας από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και γενικότερα κοινωνικά προβλήματα που ενισχύουν τις αντικοινωνικές συμπεριφορές.
Οι όροι «ενδοσχολική βία», «εκφοβισμός» και «θυματοποίηση» χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους εντός και εκτός σχολείου.
Τα παιδιά που δέχονται επιθέσεις εκφοβισμού και βίας στο σχολείο δε σημαίνει ότι έχουν κάνει κάτι λανθασμένο που να δικαιολογεί τέτοιες συμπεριφορές εναντίον τους. Πολλές φορές γίνεται στόχος το ‘διαφορετικό’, το οποίο μπορεί να αφορά σε οποιοδήποτε εσωτερικό ή εξωτερικό ανθρώπινο γνώρισμα. Όπως είναι το χρώμα του δέρματος, τα χαρακτηριστικά του προσώπου, το στυλ, η εθνικότητα, το φύλο, το βάρος, η σχολική επίδοση, η κοινωνική συστολή.
Όσον αφορά στα παιδιά που εκδηλώνουν εκφοβιστικές και βίαιες συμπεριφορές, υπάρχουν πολλοί λόγοι που συμβάλλουν σε αυτό. Σε πολύ μεγάλο βαθμό η εκδήλωση τέτοιων συμπεριφορών είναι το αποτέλεσμα των εμπειριών και ερεθισμάτων που έχει εκτεθεί το παιδί που εκφοβίζει κατά τη διάρκεια της αναπτυξιακής του πορείας. Τα παιδιά αυτά πιθανά να ήταν ή να είναι ακόμα και τώρα αποδέκτες εκφοβιστικών και βίαιων συμπεριφορών από άλλους.
Επίσης, τα παιδιά αυτά εκφοβίζουν για να νιώσουν ανώτεροι από τους άλλους καθώς αντλούν ισχύ και δύναμη από μία τέτοια συμπεριφορά. Μπορεί επίσης μέσα από μία τέτοια συμπεριφορά να στοχεύουν να τραβήξουν την προσοχή, να γίνουν αποδεκτοί, να γίνουν πιο δημοφιλείς, παρόλο που αυτό δεν ισχύει. Δεν γίνονται δηλαδή περισσότερο δημοφιλείς αλλά αντίθετα οι περισσότεροι μαθητές τους φοβούνται και προσπαθούν να τους αποφύγουν. Σε αρκετές περιπτώσεις οι μαθητές που εκφοβίζουν είναι δυστυχισμένοι και προσπαθούν να μεταφέρουν το έλλειμμα χαράς που νιώθουν στους άλλους. Ένα άλλο στοιχείο που συνδέεται με την εκδήλωση εκφοβιστικών συμπεριφορών είναι και τα αισθήματα ζήλιας που μπορεί να νιώθει το παιδί που εκφοβίζει για το άλλον. Οι μαθητές που εκφοβίζουν στοχεύουν στη διαφορετικότητα του άλλου για να τον κάνουν να νιώσει άσχημα για τον εαυτό του και να τον απαξιώσουν.
Η ενδοσχολική βία μεταξύ των μαθητών μπορεί να πάρει τις εξής μορφές: σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική. Εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους και έχει πολλές και σοβαρές επιπτώσεις τόσο στη σωματική και ψυχική υγεία όσο και στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.
Τα παιδιά που γίνονται θύματα εκφοβισμού και βίας είναι δυνατόν να νιώσουν έντονο άγχος και αισθήματα ανασφάλειας, να έχουν φοβίες, να παρουσιάσουν σχολική άρνηση, να απουσιάζουν συχνά από το σχολείο , να οδηγηθούν σε σχολική αποτυχία, να εμφανίσουν μαθησιακές δυσκολίες, ψυχοσωματικά προβλήματα όπως πονοκεφάλους, πόνους στην κοιλιά, ενούρηση κ.α., διαταραχές ύπνου και κατάθλιψη.
Τα παιδιά θύτες, αυτά δηλαδή που ασκούν τη βία και τον εκφοβισμό, αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να απομακρυνθούν από το σχολείο, να διακόψουν τη σχολική φοίτηση, να εμφανίσουν τάσεις φυγής από το σπίτι και σε μεγάλο ποσοστό να εξελιχθούν σε ενήλικές με αντικοινωνική και παραβατική συμπεριφορά.
Ολοκληρώνοντας, χρειάζεται να τονιστεί ότι η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός έχει πολλές και σοβαρές συνέπειες τόσο στη σωματική και ψυχική υγεία όσο και στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες και είναι δυνατόν να έχουν τραγικά αποτελέσματα. Για το λόγο αυτό η συστηματική πρόληψη και η κατάλληλη αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας στο σχολείο είναι πολύ σημαντική.
WAKE UP NEWS 2 